Aktywizacja i współpraca

Małgorzata Jarosińska-Jedynak, podsekretarz stanu w Ministerstwie Inwestycji i Rozwoju

Od dobrze przeprowadzonych inwestycji zależy jakość codziennego życia – właściwie zagospodarowana przestrzeń publiczna, łatwy dostęp do lekarza, bezpieczna droga dzieci do szkoły. Ważne, by w pracę na rzecz społeczności lokalnych zaangażowało się jak najwięcej osób – mówi Małgorzata Jarosińska-Jedynak, podsekretarz stanu w Ministerstwie Inwestycji i Rozwoju.

 

Uczestniczyła Pani osobiście w spotkaniach związanych z konsultacjami społecznymi Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego (KSRR) 2030. Czy dokument wzbudził zainteresowanie?

Konsultacje zostały zainaugurowane 17 grudnia ubiegłego roku, podczas konferencji w Warszawie. Następnie w styczniu br. odbyły się spotkania w pozostałych 15 województwach. Miały one charakter dyskusji nad proponowanym kształtem polityki regionalnej do 2030 r. Zadaniem KSRR 2030 jest bowiem określenie celów polityki rozwoju regionalnego oraz działań i zadań, jakie dla ich osiągnięcia powinny podjąć rząd, samorządy województw, powiatowe i gminne oraz pozostałe podmioty zaangażowane w tę politykę. Łącznie w spotkaniach uczestniczyło ok. 1700 osób. Dodatkowo drogą papierową lub elektroniczną swoje opinie wyraziło prawie 200 podmiotów, formułując łącznie przeszło 1900 uwag i komentarzy. Dokument wywołał więc bardzo szeroki oddźwięk społeczny.

Jakie będą dalsze losy dokumentu?

Postulaty, sugestie i wnioski otrzymane podczas konsultacji społecznych, bilateralnych spotkań i uwagi z poszczególnych resortów wykorzystywane są w trwających obecnie pracach nad ostateczną wersją dokumentu. Przekazaliśmy projekt strategii do opinii Rady Dialogu Społecznego, a niedługo dokument zostanie przesłany do Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. W II kwartale tego roku planujemy przedłożyć go komitetom Rady Ministrów, a potem pod obrady rządu.

Nowa strategia obejmuje perspektywę aż do 2030 r. Jakie możliwości rozwoju dają regionom zapisy strategii?

W nowej KSRR położono nacisk na konsekwentne i długofalowe wsparcie słabszych obszarów oraz rozwój przedsiębiorczości i innowacyjności przy wykorzystaniu istniejących atutów. Strategia wskazuje ścieżki rozwoju, mechanizmy uzgodnień rządu z samorządem terytorialnym, instrumenty realizacji polityki regionalnej oraz źródła jej finansowania. W dokumencie wskazuje się na aktywność i współpracę jako ważny czynnik sukcesu w rozwoju gminy czy regionu. KSRR nie przedstawia zatem gotowej recepty. Wymagane jest zaangażowanie zarówno administracji rządowej i samorządowej, przedsiębiorców, naukowców, przedstawicieli organizacji pozarządowych i samych mieszkańców. Od tego zaangażowania i współpracy będą zależeć efekty.

W KSRR dużo miejsca poświęcono Polsce Wschodniej. Co stanowi największe wyzwanie dla tej części kraju?  

Choć od 2004 r. województwa wschodniej Polski wyraźnie zmniejszyły dystans rozwojowy w stosunku do UE, wciąż pozostają jednymi z najbiedniejszych w Europie. W makroregionie Polski Wschodniej kumulują się bowiem negatywne zjawiska społeczno-gospodarcze. To m.in. słaba aktywność społeczna i relatywnie mała konkurencyjność działających tu firm – tylko niewielka liczba przedsiębiorstw podejmuje działalność innowacyjną czy nastawioną na eksport. Nie można też zapomnieć o problemach demograficznych, z jakimi borykają się lokalne rynki pracy. Z jednej strony wiąże się to ze starzeniem się społeczeństwa, a z drugiej – emigracją poza ten makroregion ludzi młodych i najlepiej wykształconych. Dodatkową barierą rozwoju jest duży odsetek osób biernych zawodowo, które nie podejmują pracy z uwagi na konieczność opieki nad dziećmi czy osobami starszymi. To wszystko sprawia, że dystans rozwojowy między województwami Polski Wschodniej a innymi regionami w kraju, mierzony PKB per capita, stale się zwiększa. Dlatego wyzwaniem dla makroregionu jest poprawa atrakcyjności inwestycyjnej, w tym stworzenie efektywnie funkcjonującego systemu transportowego, podniesienie konkurencyjności przedsiębiorstw oraz długofalowe pobudzenie aktywności społecznej i ekonomicznej mieszkańców.

Jakie perspektywy zmian rysują się dla Podkarpacia?

Projekt strategii identyfikuje w województwie podkarpackim zarówno obszary zagrożone trwałą marginalizacją (zlokalizowane w północno-wschodniej, środkowej i południowo-zachodniej części regionu, na styku z województwami lubelskim i małopolskim), jak i miasta średnie tracące funkcje społeczno-gospodarcze – Jasło, Nisko, Dębica, Krosno, Mielec, Sanok, Przemyśl, Jarosław, Tarnobrzeg, Stalowa Wola, Przeworsk. Dlatego w projekcie KSRR w ramach celu Zwiększenie spójności rozwoju kraju w wymiarze społecznym, gospodarczym i przestrzennym zaproponowano dla tych obszarów szereg działań. Podkarpacie znajdzie dla siebie ofertę także w ramach dwóch pozostałych celów, tj. Wzmacnianie regionalnych przewag konkurencyjnych (zwłaszcza w kontekście inteligentnych specjalizacji: lotnictwo i kosmonautyka, jakość życia oraz informacja i telekomunikacja) oraz Podniesienie jakości zarządzania i wdrażania polityk ukierunkowanych terytorialnie.

Od dobrze przeprowadzonych inwestycji zależy jakość codziennego życia – właściwie zagospodarowana przestrzeń publiczna, łatwy dostęp do lekarza, bezpieczna droga dzieci do szkoły. Ważne, by w pracę na rzecz społeczności lokalnych zaangażowało się jak najwięcej osób – zarówno urzędników, przedstawicieli organizacji pozarządowych i środowiska naukowego, jak i mieszkańców.

W obecnej perspektywie finansowej bardzo ważne jest pobudzanie innowacyjności firm poprzez lepszą i ściślejszą współpracę z nauką. Istotną rolę stanowi tu wsparcie z UE. Jakie konkursy zaplanowano w tym roku w ramach krajowych programów: PO IR i PO WER?

W 2019 r. w Programie Operacyjnym Inteligentny Rozwój (PO IR) znacznie poszerzamy możliwość ubiegania się o dofinansowanie konsorcjom naukowo-przemysłowym – zostaną im udostępnione środki I osi priorytetowej „Wsparcie prowadzenia prac B+R przez przedsiębiorstwa”, które do tej pory były zarezerwowane wyłącznie dla firm. W dalszym ciągu komplementarną formą współpracy sektora nauki i biznesu jest możliwość zlecania zadań na zasadzie podwykonawstwa. W tym roku przewidujemy 14 konkursów na łączną kwotę dofinansowania w wysokości prawie 3,2 mld zł (zob. ramkę – przyp. red.). Stymulowanie współpracy na linii biznes-nauka ma wzmocnić podejście rynkowe ze strony jednostek naukowych do wytworzonej w nich wiedzy.

Konkursy zaplanowane w 2019 r. w ramach PO IR 	Poddziałanie 1.1.1 Badania przemysłowe i prace rozwojowe realizowane przez przedsiębiorstwa – projekty B+R realizowane przez przedsiębiorstwa i ich konsorcja, jak i konsorcja naukowo-przemysłowe (liderem powinien być przedsiębiorca):  •	składanie wniosków: od 1 kwietnia do 29 listopada (skierowany do MŚP posiadających certyfikat Seal of Excellence) •	składanie wniosków: od 1 kwietnia do 1 lipca (2 konkursy, w tym jeden dedykowany projektom na rzecz dostępności) 	Działanie 1.2 Sektorowe programy B+R – duże przedsięwzięcia B+R istotne dla rozwoju poszczególnych branż/sektorów gospodarki. Wsparcie mogą uzyskać również konsorcja naukowo-przemysłowe: •	GameINN – składanie wniosków: od 15 marca do 14 czerwca (konkurs dla sektora producentów gier wideo)  •	INNOSTAL – składanie wniosków: od 15 maja do 18 sierpnia (konkurs dla przemysłu stalowego) •	INNOship – składanie wniosków: od 17 czerwca do 16 września (konkurs dla sektora stoczniowego) 	Poddziałanie 2.3.2 Bony na innowacje dla MŚP – prowadzenie prac B+R przez jednostki naukowe na zlecenie przedsiębiorcy:  •	składanie wniosków: od 20 marca do 28 listopada (2 konkursy w ramach komponentu usługowego, w tym jeden dedykowany projektom na rzecz dostępności)  •	składanie wniosków: od 17 kwietnia do 7 stycznia 2020 r. (2 konkursy w ramach komponentu usługowego, w tym jeden dedykowany projektom na rzecz dostępności) 	Poddziałanie 4.1.1 Strategiczne programy badawcze dla gospodarki – realizacja badań przemysłowych i/lub eksperymentalnych prac rozwojowych o tematyce określonej w programach strategicznych. Projekty mogą być realizowane przez konsorcja jednostek naukowych lub konsorcjum z udziałem przedsiębiorstw i jednostek naukowych:  •	wspólne przedsięwzięcie NCBR z woj. dolnośląskim – składanie wniosków: od 8 kwietnia do 7 czerwca  •	wspólne przedsięwzięcie INGA – NCBR z PGNiG SA oraz GAZ-SYSTEM SA – ogłoszenie naboru: III kwartał, składanie wniosków: IV kwartał 	Poddziałanie 4.1.4 Projekty aplikacyjne – badania przemysłowe i prace rozwojowe albo prace rozwojowe realizowane w ramach konsorcjum, które tworzy co najmniej jedno przedsiębiorstwo i jedna jednostka naukowa. Liderem w projekcie powinna być jednostka naukowa. Składanie wniosków: od 4 marca do 30 kwietnia.

Natomiast Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój (PO WER) nie przewiduje bezpośredniego wsparcia obszaru badań i innowacji. Można natomiast wskazać kilka przedsięwzięć, które przyczyniają się do lepszej współpracy przedsiębiorstw z uczelniami, a przez to stymulowania ich innowacyjności. Jednym z nich jest wsparcie aktywności naukowej i innowacyjnej wybitnie uzdolnionych studentów w ramach programów Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Dotychczas w trzech edycjach projektu „Najlepsi z najlepszych” pomocą objęto już 980 studentów na łączną kwotę ponad 30 mln zł. Uczestniczyli oni w wielu zawodach, konkursach, konferencjach międzynarodowych, odnosząc liczne sukcesy. W tym roku zaplanowana jest czwarta edycja ze wsparciem w wysokości 13 mln zł.

Dobrym przykładem jest też sukces zespołu studentów z Politechniki Rzeszowskiej, którzy korzystali ze środków EFS. Zajęli oni pierwsze miejsce na prestiżowych zawodach University Rover Challenge 2016 w stanie Utah, na których projektowano i budowano łaziki marsjańskie. Dzięki uzyskanemu rozgłosowi prace polskich studentów mają szansę na późniejszą komercjalizację i wykorzystanie opracowanych rozwiązań w praktyce.

Mając na uwadze oczekiwania przedsiębiorców, wspiera się też działania miękkie, służące wzmacnianiu kompetencji tej grupy w zarządzaniu innowacjami. Przykładem jest program Akademia Menadżera Innowacji. Do kogo jest on adresowany?

Akademia Menadżera Innowacji (AMI) jest programem szkoleniowo-doradczym i składa się z części teoretycznej oraz praktycznej. W części teoretycznej przedsiębiorcy mogą uzyskać wiedzę na temat tego, jak zorganizowane są i jak funkcjonują firmy, które skutecznie wykorzystują innowacje w swoim rozwoju. W części praktycznej, ze wsparciem doradcy uczestnicy szkoleń będą tę wiedzę przekładać na działalność własnej firmy. Akademia finansowana jest z obu programów: PO IR i PO WER. Program realizuje Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości i mogą wziąć w nim udział osoby z kadry zarządzającej. Planowane jest objęcie wsparciem 102 menedżerów różnego szczebla.

Obecnie około 12% Polaków, a więc 5 mln obywateli, jest dotkniętych jakimś rodzajem niepełnosprawności. Napotykają oni dużo trudności w codziennym życiu z powodu m.in. barier architektonicznych czy komunikacyjnych. Stąd duże oczekiwania ze strony tych osób związane z Programem Dostępność Plus. Jakim budżetem on dysponuje i skąd będą pochodzić pieniądze?

Na Program Dostępność Plus w perspektywie 2018-2025 przeznaczono 23 mld zł. Pieniądze będą pochodzić głównie z programów współfinansowanych z funduszy unijnych (PO WER, PO IR, Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko, regionalnych programów operacyjnych), funduszy norweskich i EOG, krajowych środków publicznych (budżetu państwa, jednostek samorządu terytorialnego, funduszy celowych, np. Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych – PFRON, Solidarnościowego Funduszu Wsparcia Osób Niepełnosprawnych – SFWON, czy Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej na działania w obszarze turystyki). Choć skala inwestycji jest duża, nie spowoduje obciążenia budżetu kraju czy samorządów. Program opiera się bowiem na wykorzystaniu środków w zaplanowanych inwestycjach przy jednoczesnym objęciu ich wystandaryzowanymi normami dostępności. Do tej pory brak ujednoliconych standardów powodował, że kwestia ta była rozwiązywana w każdym projekcie oddzielnie, co prowadziło do obniżania efektywności takich działań. Wykorzystanie pieniędzy w ramach europejskiej polityki spójności, w połączeniu z zapewnieniem ujednoliconego podejścia do dostępności, stanowi doskonałą okazję do zaprojektowania lepszego, bardziej przyjaznego i dostępnego dla wszystkich otoczenia.

Osoby z niepełnosprawnościami oczekują szybkich efektów, gdyż zapóźnienia na tym polu są bardzo duże. Jakie działania już ruszyły, a jakie przewidywane są na ten rok? 

Przede wszystkim trwają prace nad ustawą o dostępności, która określi obowiązki podmiotów publicznych w zakresie dostępności i możliwości wniesienia skargi na jej brak, a także zdefiniuje sposób koordynacji działań na rzecz dostępności. Powołana została już Rada Dostępności jako forum eksperckiej współpracy na rzecz wypracowywania kluczowych rozwiązań służących realizacji ustawy i Programu Dostępność Plus. Miejscem wymiany doświadczeń i dobrych praktyk jest też Partnerstwo na rzecz dostępności, które liczy już 133 sygnatariuszy. Uruchomiono też szereg różnych działań z Programu Dostępność Plus, w tym m.in. konkurs na nowe innowacyjne pomysły w zakresie rozwiązywania problemów z brakiem dostępności, pilotażowe wsparcie dla szkół podstawowych na likwidację w nich barier, podobny konkurs zaplanowano dla placówek opieki zdrowotnej i szpitali, a wkrótce także dla uczelni. Trwają też szkolenia dla administracji samorządowej w zakresie architektury i budownictwa uwzględniającego poprawę dostępności i działania na rzecz poprawy usług publicznych i obsługi w urzędach, dostosowanej do potrzeb seniorów i osób niepełnosprawnych.

Rozmawiał Andrzej Szoszkiewicz