Pomocna dłoń

Samorząd Województwa przeznaczył 198 mln euro na działania w ramach VIII osi priorytetowej Integracja społeczna RPO WP. Ich celem jest skuteczna pomoc osobom, które z różnych względów słabiej radzą sobie w otaczającej je rzeczywistości.

VIII oś priorytetowa RPO WP finansowana jest z Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS). Celem realizowanych tu projektów ma być wsparcie osób zagrożonych wykluczeniem społecznym i ubóstwem. Wbrew pozorom to dość szerokie grono. Są to m.in. osoby korzystające z pomocy społecznej, bezdomne, borykające się z uzależnieniami i bezrobotni najbardziej oddaleni od rynku pracy. Zagrożone ubóstwem i wykluczeniem są też dzieci przebywające w pieczy zastępczej, nieletni w ośrodkach wychowawczych, a także rodziny, w których jeden z rodziców zrezygnował z pracy, by opiekować się niepełnosprawnym dzieckiem.

Ze środków w ramach działań 8.1 i 8.2, dotyczących aktywnej integracji osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym, skorzystać mogą m.in. samorządy i ich jednostki, podmioty zatrudnienia socjalnego oraz ekonomii społecznej. Pierwsze nabory wniosków odbyły się pod koniec 2015 r. Wybrane instytucje będą mogły przeznaczyć pieniądze m.in. na programy aktywizacji lub usamodzielniania wychowanków placówek opiekuńczo-wychowawczych. Część środków przeznaczono też na tworzenie nowych miejsc w podmiotach reintegracji społecznej i zawodowej, np. w Klubach i Centrach Integracji Społecznej, lub poszerzenie oferty Zakładów Aktywności Zawodowej.

– W ramach projektów wspierane będą osoby, które potrzebują najpierw wzmocnienia kompetencji społecznych, aby potrafiły przełamać bierność i umiały lepiej radzić sobie w codziennym życiu. Drugim etapem może być wsparcie zawodowe – wyjaśnia Joanna Miela z Departamentu Zarządzania Regionalnym Programem Operacyjnym w UMWP w Rzeszowie. Nie można trwale wprowadzić na rynek pracy osoby, która nie jest do tego gotowa. Dlatego tak ważne jest indywidualne dobranie wsparcia, jego czasu i rodzaju do potrzeb danej osoby i jej rodziny.

Usługi społeczne i zdrowotne

Katalog możliwości w ramach działania 8.3 Zwiększenie dostępu do usług społecznych i zdrowotnych jest wyjątkowo obszerny. Zainteresowane podmioty mogą starać się o wsparcie projektów, które przyczynią się do poprawy sytuacji osób niesamodzielnych i ich opiekunów. Środki można przeznaczyć m.in. na pomoc osobom zajmującym się chorymi w swoich rodzinach poprzez organizowanie specjalnych warsztatów psychologicznych czy rehabilitacji. Nowością będzie też tworzenie krótkookresowych miejsc opieki w zastępstwie za opiekunów. Może to być opieka w domu, zapewniona np. przez przeszkolonego sąsiada, albo w miejscu dziennego pobytu. Sposobów realizacji tych usług jest wiele, zależą bowiem od potrzeb i możliwości danej gminy. W efekcie takich działań opiekunowie, najczęściej członkowie rodziny, będą mogli podjąć pracę zawodową. – Jednym z najważniejszych założeń jest to, że projekty finansowane z EFS nie mogą zastąpić oferowanych już w danym miejscu usług dostępnych na rynku. Już teraz przecież funkcjonuje pomoc sąsiedzka, wolontariat, są asystenci czy opiekunowie osób niesamodzielnych. Dzięki tym środkom można będzie zatrudnić kolejnych asystentów czy też opiekunów, ale także przeszkolić już pracujących – mówi Joanna Miela.

W naborze planowanym na III kwartał tego roku 20 mln zł przeznaczono na stworzenie i utrzymanie mieszkań o charakterze wspomaganym (chronionych lub treningowych). Ciągle jest bowiem duże zapotrzebowanie na lokale, które mogą być alternatywą dla pobytu w placówce całodobowej opieki. Z mieszkań wspomaganych mogłyby korzystać nie tylko osoby niepełnosprawne, ale i opuszczające Domy Dziecka, więzienia, ofiary przemocy domowej. Dotację można będzie przeznaczyć na adaptacje lokali i ich utrzymanie, ale też zatrudnienie psychologa czy terapeuty. A to daje szanse na kompleksowe wsparcie mieszkańców. – Ważne jest, by mieszkania były łatwo dostępne, dobrze skomunikowane, ponieważ efektem pobytu w nim ma być włączenie, a nie izolacja społeczna – tłumaczy Joanna Miela.

Nowym działaniem w obecnej perspektywie budżetowej będzie finansowanie z EFS usług zdrowotnych. Najbliższy konkurs został zaplanowany na III kwartał br. z pulą 10 mln zł. Ma to umożliwić tworzenie i doposażenie wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego, przy jednoczesnym organizowaniu szkoleń dla opiekunów osób niepełnosprawnych z dziedziny rehabilitacji i opieki. – Chodzi o to, aby działania były spójne i kompleksowe, bo sama możliwość wypożyczenia sprzętu nie wystarczy. Szkolenia pomogą opiekunom i osobom niepełnosprawnym prawidłowo używać go w terapii i codziennym życiu – podsumowuje Joanna Miela.

Kolejne 15 mln zł przeznaczono na „Program wczesnego wykrywania wad rozwojowych i rehabilitacji dzieci z niepełnosprawnościami i zagrożonych niepełnosprawnością”. Konkurs, zaplanowany na IV kwartał tego roku, skierowany będzie do placówek służby zdrowia. – Nowe usługi nie mogą zastąpić świadczeń z Narodowego Funduszu Zdrowia w tym zakresie. Mają je uzupełniać, aby w tej dziedzinie w regionie nie było białych plam – przypomina Joanna Miela. I wyjaśnia, że chodzi o to, by dzieci nie zostawały bez opieki lub zbyt długo nie czekały na diagnozę, a potem rehabilitację.

Rodzina najlepszym miejscem rozwoju

EFS wspiera również różne formy pomocy rodzinom, które nie najlepiej radzą sobie z wychowaniem dzieci. Służy temu działanie 8.4 Poprawa dostępu do usług wsparcia rodziny i pieczy zastępczej. Chodzi jednak o to, by dzieci trafiały do pieczy zastępczej tylko w ostateczności, a najlepiej, by były wychowywane w rodzinach, np. zastępczych spokrewnionych. Dlatego w tym rozdaniu można przeznaczyć środki na doskonalenie osób sprawujących rodzinną pieczę zastępczą. Samorządy mogą także ubiegać się o dotacje na zatrudnienie nowych asystentów rodziny, warsztaty, terapie rodzinne, treningi ekonomiczne, pomoc prawną i na tworzenie grup wsparcia. Gminy i powiaty będą mogły tworzyć nowe i poszerzać działalność już istniejących placówek wsparcia dziennego. Dzieci znajdą tam pomoc specjalistów, mogą liczyć na zajęcia korekcyjne, socjoterapeutyczne i psychologiczne. Takie placówki oferują koła zainteresowań, kluby, świetlice i ogniska wychowawcze. Celem wszystkich tych działań jest to, by dzieciom w środowisku domowym zapewnić odpowiednie wsparcie i tym samym równe szanse edukacyjne, zdrowotne i ekonomiczne.

Ekonomia społeczna

Najlepszym środkiem przeciwdziałania ubóstwu i wykluczeniu społecznemu jest zatrudnienie. Konkurs na działanie 8.5 Wspieranie rozwoju sektora ekonomii społecznej w regionie, na które przeznaczono 100 mln zł, zostanie ogłoszony w II kwartale. Ma on wyłonić po jednym podmiocie, działającym w czterech subregionach województwa podkarpackiego. Każdy z operatorów musi posiadać akredytację udzieloną przez Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Operatorzy będą zabiegać o dotacje na kursy i szkolenie przyszłych członków lub pracowników przedsiębiorstw społecznych. Zyskają też środki na tworzenie dla nich miejsc pracy np. w spółdzielniach socjalnych.

Efektem działań realizowanych w ramach VIII osi priorytetowej powinno być zwiększenie samodzielności uczestników projektów, poprawa warunków życia oraz dostępu do fachowych usług społecznych i zdrowotnych. Takie podejście opłaca się nam wszystkim – skłanianie do aktywności jest znacznie lepszym rozwiązaniem niż wypłacanie zasiłków.

Barbara Kozłowska