Unia muzealna

Samorząd Województwa Podkarpackiego w obszarze związanym z poprawą warunków życia i rozwojem regionu kładzie szczególny nacisk na zadania związane z kulturą i ochroną dziedzictwa kulturowego. W ramach RPO WP na lata 2014-2020 na działania w dziedzinie kultury przeznaczono 39 294 671 euro, z czego 4 096 495 euro dedykowano Rzeszowskiemu Obszarowi Funkcjonalnemu – mówi Aleksander Konopek, dyrektor Departamentu Kultury i Ochrony Dziedzictwa Narodowego.

Na jakie działania w dziedzinie kultury Samorząd Województwa przeznaczył pieniądze w okresie programowania 2014-2020?

Samorząd Województwa Podkarpackiego w obszarze związanym z poprawą warunków życia i rozwojem regionu kładzie szczególny nacisk na zadania związane z kulturą i ochroną dziedzictwa kulturowego. Nie ulega wątpliwości, że w realizacji polityki kulturalnej pomocne okazują się środki unijne. W ramach regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podkarpackiego na lata 2014-2020 na działania w dziedzinie kultury przeznaczono 39 292 671 euro, z czego 4 096 495 euro dedykowano Rzeszowskiemu Obszarowi Funkcjonalnemu.

Podczas negocjacji Kontraktu Terytorialnego dla Województwa Podkarpackiego na lata 2014-2020 pozytywną rekomendację w obszarze kultury otrzymało 8 projektów zgłoszonych przez samorządy i instytucje kultury. Rokrocznie z budżetu województwa finansowane są tez instytucje kultury o randze wojewódzkiej, których od bieżącego roku mamy 15, z czego 4 są współprowadzone z ministerstwami. Dotowane są także liczne prace mające na celu zabezpieczenie obiektów zabytkowych i przywrócenie im dawnej świetności. Dodatkowo Samorząd w ramach mecenatu dofinansowuje organizatorów różnych wydarzeń i przedsięwzięć kulturalnych, przyznaje stypendia twórcze i nagrody doroczne w dziedzinie kultury.

Po dotacje unijne sięgają parafie, organizacje pozarządowe i samorządy. Na dofinansowanie jakich działań mogą liczyć?

W zakresie kultury i dziedzictwa kulturowego w ramach IV osi priorytetowej Ochrona środowiska naturalnego i dziedzictwa kulturowego preferowane są zadania, których celem jest poprawa stanu zabytków ruchomych i nieruchomych oraz ich otoczenia. Dotację można przeznaczyć na wszelkiego rodzaju prace konserwatorskie, prace restauratorskie i roboty budowlane, zakup wyposażenia, prace zabezpieczające i przystosowujące do potrzeb osób niepełnosprawnych. Fundusze można też pozyskać na rozbudowę, przebudowę, zakup wyposażenia w zakresie infrastruktury instytucji kultury. Najważniejszy jest jednak cel projektowanych działań, a mianowicie stworzenie dodatkowych atrakcji umożliwiających prezentację cennych walorów kulturowych i kulturalnych regionu.

Jesteśmy już po rozstrzygnięciu konkursu dla działania 4.4 Kultura. Jakie projekty zostaną dofinansowane?

Konkurs w ramach działania 4.4 Kultura rozstrzygnięto na początku lipca. Zarząd Województwa wybrał do dofinasowania 59 projektów, a kolejnych 30 znalazło się na liście rezerwowej. Beneficjentami są jednostki samorządu terytorialnego, parafie, instytucje kultury i organizacje pozarządowe. Część projektów dotyczy prac przy zabytkowych obiektach sakralnych, część – modernizacji infrastruktury służącej działalności kulturalnej. Są projekty, których efektem będzie nadanie funkcji kulturalnych obiektom dotąd w ten sposób niewykorzystanym, często zabytkowym, ale także takie, które przyniosą możliwość zwiększenia uczestnictwa w dobrach kultury poprzez zwiększenie oferty kulturalnej. Najistotniejszym czynnikiem decydującym o wyborze tych projektów była ocena jego znaczenia dla rozwoju kultury, tak w skali lokalnej, jak też z regionalnego punktu widzenia.

Kierowany przez Pana Departament Kultury i Ochrony Dziedzictwa Narodowego także realizuje projekt finansowany z RPO WP. To „Portal Muzeum Dziedzictwa Kresów Dawnej Rzeczypospolitej”. Na czym polega i na jakim etapie realizacji jest teraz?

Założenia projektu powstały dwa lata temu, a w zeszłym roku przedsięwzięcie zyskało dofinansowanie w ramach II osi priorytetowej „Cyfrowe Podkarpackie”. Naszym zamierzeniem jest stworzenie swego rodzaju „unii muzealnej”, która będzie prezentować zasoby dotyczące dziedzictwa tych ziem za pośrednictwem internetu. Doszliśmy do wniosku, że budowa nowego muzeum nie ma sensu, ponieważ zbiory są rozproszone po wielu instytucjach i nie uda się ich zebrać w jednym miejscu. Zresztą nie do końca taka jednostka spełniłaby swoją funkcję edukacyjną, jaką jest jak najszersze rozpowszechnianie wiedzy na ten temat. Na portalu chcemy stworzyć pełną narrację dotyczącą historii Kresów, umieszczać opracowania naukowe i materiały do prowadzenia lekcji muzealnych.

Jakie instytucje połączyła idea tworzenia portalu?

Rdzeń projektu stanowią trzy jednostki kultury: Muzeum – Zamek w Łańcucie, Muzeum Kresów w Lubaczowie oraz Arboretum i Zakład Fizjografii w Bolestraszycach. Posiadają one nie tylko zbiory odpowiadające tematyce portalu, ale też zasób wiedzy na temat np. rodów historycznych, dziedzictwa związanego z wielowyznaniowością i wielokulturowością tych ziem. Muzeum Kresów w Lubaczowie udostępni zbiory związane z kultem religijnym: chrześcijaństwem, judaizmem i islamem. To różnego rodzaju obrazy, naczynia i stroje liturgiczne. Z kolei Arboretum ma bogate zbiory dotyczące założeń dworskich, parkowych i ogrodowych na Kresach, ponieważ od lat prowadzi badania terenowe. Część tych zasobów wraz z opisami i fotografiami udostępnimy na portalu. Muzeum – Zamek w Łańcucie prezentuje m.in. bogate zbiory pochodzące z biblioteki z Tulczyna, jednej z siedzib Potockich na Kresach. Na portalu będzie ok. 1600 zdigitalizowanych obiektów.

Od początku tego roku prowadziliśmy inwentaryzacje i prace badawcze w podkarpackich instytucjach kultury. Prezentowaliśmy założenia naszego portalu przedstawicielom Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej, Muzeum Archidiecezjalnego w Przemyślu i Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku. Chcielibyśmy zainteresować także stowarzyszenia i instytucje kultury spoza regionu. Przedstawiamy założenia współpracy na spotkaniach organizowanych w ramach seminariów tzw. Akademii Dziedzictwa Kresów oraz podczas indywidualnych rozmów. O naszym projekcie informowaliśmy m.in. Muzeum Narodowe w Krakowie, Bibliotekę Jagiellońską, ale także organizacje pozarządowe i stowarzyszenia Kresowian. Chodzi o to, byśmy mogli z ich zbiorów wybrać elementy, dzięki którym zbudujemy interesującą, prawdziwą historię Kresów. Zdarzają się osoby prywatne, które przekazują nam pamiątki z archiwów domowych. Otrzymujemy np. listy z dokumentami czy publikacjami. W przyszłości zdigitalizujemy te dary, a fizycznie przekażemy je do zainteresowanych jednostek. Naszym priorytetem jest stworzenie portalu w oparciu o trzy placówki, ale w przyszłości będziemy rozszerzać działalność na pozostałe instytucje w regionie.

Gdzie znajdziemy informacje na temat portalu? Czy jest już dostępny?

Obecnie jesteśmy na etapie analizy przedwdrożeniowej, która ma przygotować do realizacji zasadniczej części projektu. Będzie to digitalizacja materiałów i budowa portalu. Na razie powstała strona projektu www.kresymuzeum.pl, na której zamieszczamy informacje o wydarzeniach związanych z realizacją przedsięwzięcia, np. informacje o Festiwalu Dziedzictwa Kresów w Lubaczowie oraz o spotkaniach z cyklu Akademia Dziedzictwa Kresów.

Ile osób jest zaangażowanych w budowę portalu?

Do realizacji tego projektu wyznaczony jest Oddział zarządzania dziedzictwem i kształtowania polityki kulturalnej w naszym Departamencie. Pracownicy zajmują się realizacją i koordynacją zadań w projekcie, ale współpracujemy też z gronem specjalistów z seminarium naukowego Akademii Dziedzictwa Kresów. Nasi eksperci działają pro bono i opracowują kierunki programowe dotyczące muzeum, jakie tematy powinny się tam znaleźć i w jaki sposób to przedstawić. Spotykamy się regularnie dwa razy w roku na spotkaniach programowych i podsumowujących.

Jaka kwota przeznaczona jest na realizację projektu?

Budżet projektu to niemal 6 mln zł. Pieniądze przeznaczone będą zarówno na prace wdrożeniowe, digitalizację zbiorów, jak i zakup koniecznego sprzętu i oprogramowania. Myślę tu o kompletnej infrastrukturze teleinformatycznej i stworzeniu zasobu cyfrowego, a nie tylko o pracach nad stworzeniem strony internetowej. Portal będzie wyposażony w wiele narzędzi umożliwiających atrakcyjną prezentację zdigitalizowanych zbiorów oraz wyników prac badawczo-naukowych współpracujących ze sobą instytucji kultury. Infrastruktura informatyczna zapewni możliwość dalszej rozbudowy repozytorium zdigitalizowanych obiektów muzealnych.

W tym projekcie nie mogliśmy stworzyć kolejnej pracowni, więc usługi digitalizacyjne zlecimy firmie zewnętrznej, która zostanie wyłoniona w przetargu. Ze względu na charakter zbiorów liczymy na udział podmiotów, które mają doświadczenie w digitalizacji dóbr kultury.

Rozmawiała Barbara Kozłowska